spatadercentrum friesland

Compressie

Compressie

Spataders kunnen op vele manieren behandeld worden, waarbij de “conservatieve (niet invasie)  behandeling”  een optie is. Hierbij wordt niet de spatader zelf verwijderd, maar wel de gevolgen van de langdurig bestaande hoge aderdruk aangepakt. Dit kan gebeuren door compressie.

Wat is compressie?

Compressie betekent dat er druk wordt aangebracht op een been door bijvoorbeeld verbanden  (zwachtels) maar vooral ook door steunkousen. 

In de volksmond wordt vaak gesproken over steunkousen, sokken of alleen kousen. Door de vele misverstanden en zelfs fabeltjes over kousen wordt het belang ervan onderschat. Daarnaast lijkt door de komst van kleurtjes en verschillende materialen de discussie over kousen verschoven naar een cosmetisch terrein, maar dat is niet zo.

Naamaanduiding

De officiële naam is therapeutisch elastische kous. De naam (steun)kousen is voorbehouden aan kousjes en panty’s uit de winkel die lichte steun geven. De naam  sok is alleen bedoelt als sok en geeft geen druk.

De naam therapeutisch elastische kous (TEK) geeft aan dat het in werkelijkheid om een therapeuticum gaat met elastische eigenschappen. In dit verband kan men het vergelijken met een tablet die patiënten moeten gebruiken voor hoge bloeddruk of bij suikerziekte.

Wat doet een therapeutisch elastische kousen?

Bij mensen met spataders, oud trombose been, een open been of bij lymfoedeem is er een opeenhoping van vocht.

Door de verhoogde aderdruk bij spataders “lekt”er meer vocht naar de weefsels en wordt de vochtproductie verhoogd. De vochtproductie in de weefsels kan men remmen door de druk van buiten te verhogen. Dit kan gebeuren door bijvoorbeeld een verband of therapeutisch elastische kousen te dragen.

Bij spataders zijn de aders ook erg opgezet doordat de kleppen niet meer werken. Ook zal het dragen van een kous deze verhoogde druk “neutraliseren” waardoor de aders minder opgezet zijn en de beenklachten verdwijnen.

Zijn er verschillende soorten TEK?

Bij de therapeutisch elastische kous wordt een onderscheid gemaakt in vlakbrei- (met naad) en rondbreikousen (zonder naad). Bij de behandeling van spataders maakt men gebruik van  rond- of vlakbreikousen. Dit laatste type kous heeft een betere pasvorm en drukverdeling een rondbreikous, maar is ook duurder en zeker niet altijd nodig. Uw aanmeter weet hier alles van

Om te begrijpen waarom een vlakbreikous beter is dan een rondbreikous moet het verschil in productie, en dus effect, worden uitgelegd.

Een vlakbreikous wordt gebreid met een variabel aantal naalden; afhankelijk van de grootte van de kous wordt het aantal naalden vergroot of verkleind (“meerderen en minderen”). De elastische vezel die in het breiwerk voor de druk zorgt, ligt hier los in gelegd. Daardoor is de druk van een kous op alle niveaus gelijk. Als het “breiwerk” klaar is, wordt het dichtgeklapt aan elkaar genaaid waardoor een naad ontstaat.

Bij een  rondbreikous is er een buisvormige machine die met een vast aantal naalden “een buis”  breit. De enige manier om toch wat verschil in grootte te krijgen, bijvoorbeeld voor de omtrek van de kuit of een bovenbeen, wordt gekregen door de elastische draad los of aangespannen in het breiwerk in te leggen.  Als men een rondbreikous dan ook naast de arm of het been legt waarvoor hij bedoeld is, dan zult u hier zelden een exacte vorm van uw been er in terug herkennen. Dat is bij een naadkous wel zo. Bij de figuren 1 en 2 is dat verschil goed te zien. Men kan zich voorstellen dat de werking van een exact passende kous altijd beter is. Daarnaast is door dit productieverschil de stijfheid van een kous anders. Door beweging verandert de omvang van een extremiteit waardoor, afhankelijk van het “meegeven van de kous”,  drukverandering optreedt. Deze drukverandering hangt af van het type kous, de verhouding tussen elastische en niet elastische vezels en de productiemethode. Deze parameter, die de verhouding aangeeft tussen drukverandering en omtrekverandering, wordt de elasticiteitcoëfficiënt (slope, stiffness) genoemd en bepaalt de oedeembestrijdende capaciteit van de kous. Met name bij de nabehandeling van lymfoedeem, open benen en een oude trombose been moet men een stijve kous hebben. (hoge elasticiteitscoëfficiënt).  

Verschillende drukklassen

Bij therapeutisch elastische kousen aan de benen worden 4 verschillende drukklassen onderscheiden, I t/m IV, waarbij IV de hoogste drukklasse vertegenwoordigd. Dit drukklassificatiesysteem heeft vooral een functie bij het voorschrijven van een therapeutisch elastische kous en zegt weinig over de feitelijke drukopbouw onder een kous. De indeling berust namelijk op de standaarddruk van een kous in rust op een standaardplaats boven de enkel met een cirkelvormige standaardomtrek van 21 centimeter. De verzekering vergoed in principe geen klasse I kousen.

Voor spataders volstaat meestal wel een klasse 2 kous. Als er een open been is geweest of er is sprake van een “oud trombose been”, dan wordt vaak een klasse 3 kous aangemeten, het liefs van hert vlakbrei  type.Wanneer moet een TEK gedragen worden?

Indien er sprake is van oppervlakkige CVI, spataders en/of veneuze hypertensie kunnen kousen worden gedragen om klachten te verminderen en uitbreiding van de afwijkingen tegen te gaan.

De kousen worden dan de gehele dag gedragen: ’s morgens aan en ‘s avonds uit. 

Zijn er vooral klachten met lang staan, bv bij staande beroepen ed, dan wordt geadviseerd de kous te dragen tijdens drukverhogende momenten.   Als met veel sport of beweegt hoeft een kous niet aan.

Misverstanden over therapeutisch elastische kousen (“kousen”)

1.       “Van kousen worden de benen lui”

antwoord:

De benen blijven dunner door het dragen van TEK. Zelfs wordt in het begin de extremiteit nog wat dunner. Dit komt NIET door vermindering van spieren, maar vermindering van vocht. De spierkracht wordt door TEK niet beïnvloed.

2.       “Kousen hoeft je maar soms te dragen”

antwoord:

Bij trombose benen wordt door het dragen van kousen de bloeddoorstroming verbeterd waardoor de stolsels in de benen door de medebehandeling met bloedverdunners oplossen. Goed luisteren naar het lichaam blijft dan belangrijk. Bij veneuze hypertensie kan ook soms gesmokkeld worden.

3.        “Kousen kan men gewoon nabestellen”

Antwoord: NEE. Een omvang van een arm/been fluctueert altijd, zelfs als een kous wordt gedragen. Door het meten van de kousmaten krijgt de aanmeter een indruk over het therapeutisch effect van de TEK en kan eventueel een verandering toepassen. Door te vragen of een “kous goed zit” wordt ten onrechte verondersteld dat een patiënt de optimale werking van een kous kan voelen. Meten blijft altijd nodig!

4.       “Er is geen verschil tussen een linkse kous en een rechtse kous”

Antwoord: Nee. Een kous wordt altijd specifiek aangemeten op 1 been. Juist bij vlakbreikousen zijn de maten exact weergegeven en daarom is meestal in de rechter kous een labeltje met een “R” aangebracht. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld confectie rondbreikousen. Bij dit soort kousen wordt zo veel elastiek gebruikt dat de maten minder belangrijk zijn.

5.       “Kousen beschadigen de lymfbanen”

Antwoord: Nee. De lymfbanen zijn elastisch en kunnen beweging en egale druk goed verdragen Knellende plekken kunnen wel stuwing geven, wat men vaker ziet bij bijvoorbeeld ronbbreikousen die afknellen (als een elastiekje) bij de enkel, pols of elleboog. Door de constante druk van een kous wordt het lymfsysteem juist ondersteund waardoor het teveel kan uitzetten en waardoor beschadiging ontstaat. 

6.       “Kousen zijn niet mooi”

Antwoord: ….Maar wel effectief en goed. “Over smaak valt niet te twisten”. Maar kousen zijn naar de huidige standaard misschien niet altijd mooi. Door echter bijvoorbeeld kledinggedrag iets aan te passen zullen de TEK meestal niet opvallen. (lange broeken of rok, panty over de kous, lange hemden of blouse). Maar een medicijn nodig voor hoge bloeddruk of suikerziekte wordt ook niet beoordeeld op smaak of kleur. Bij kousen gaat het in de eerste plaats om de effectiviteit. Door het verven van kousen treden veranderingen in de gebruikte materialen op of kunnen elastische vezels een andere kwaliteit krijgen waardoor de kwaliteit (en effectiviteit) van een kous nadelig wordt beïnvloed. Soms kan een kous gebreid worden van zwarte draden. Dus verven van kousen kan kwaliteitsverlies geven hetgeen ongewenst is bij een therapeuticum.

Het is wel zo dat als men geluk heeft men met een “minder lelijke kous” toe kan als er een rondbrei kous mogelijk is. Bedenk wel, een dunnere kous is niet altijd koeler: rondbrei kousen worden vaak va natuurrubber gemaakt en zijn grover van steek, waardoor ze beter “ventileren” en minder broeierig aanvoelen.